Medspan

Tabletki antykoncepcyjne jako jedna z metod antykoncepcji hormonalnej

Tabletki antykoncepcje to hormonalna metoda antykoncepcji, czyli zabezpieczenia przed zajściem w niechcianą ciążę. Hormonalna antykoncepcja jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania przed zajściem w ciążę. Jest wiele różnych rodzajów leków antykoncepcyjnych (tabletki antykoncepcyjne, zastrzyki, plastry antykoncepcyjne), dlatego warto wiedzieć jakie są różnice, a także wskazania, wady, oraz zalety poszczególnych środków antykoncepcyjnych.

Spis treści

Na czym polega antykoncepcja hormonalna?

Antykoncepcja hormonalna jest jedną z najpopularniejszych metod antykoncepcji, która należy do metod hormonalnych. Ponadto można wyróżnić m.in. metodę chemiczną (np. żele, globulki), mechaniczną (np. prezerwatywy), a także metody naturalne. Każda z metod ma wady oraz zalety, a o skuteczności danej metody decyduje wskaźnik Pearla o którym informacje znajdują się w dalszej części artykułu.

Tabletki antykoncepcyjne są popularne, ponieważ są łatwe w użyciu oraz ich skuteczność jest wysoka. Celem antykoncepcji hormonalnej jest zatrzymanie owulacji. Zatem komórka jajowa nie jest uwalniania, więc nie może dojść do zapłodnienia. Ponadto tabletki hormonalne mają wpływ również na śluz szyjki macicy, który staje się lepki, gęsty oraz nieprzepuszczalny dla plemników, więc zapłodnienie jest utrudnione.

Wskaźnik Pearla, czyli ocena skuteczności antykoncepcji

Wskaźnik Pearla inaczej indeks Pearla służy do oceny skuteczności metod antykoncepcji. Został on opracowany w 1932 roku przez Rayomnda Pearla, który był amerykańskim biologiem.

Indeks Pearla jest wyrażany liczbowo i określa ilość ciąż do których doszło w ciągu roku u 100 systematycznie współżyjących kobiet stosujących tą samą metodę antykoncepcji. Przykładowo: wskaźnik 2 oznacza, że dwie kobiety na 100 kobiet, które regularnie uprawiają stosunek (stosując wybraną metodę antykoncepcji) zaszły w ciążę w przeciągu roku.

Należy pamiętać o tym, że wskaźnik Perla równy 2 lub mniejszy, określa skuteczną metodą antykoncepcji. Średnia skuteczność to wartość od 2 do 5, natomiast metody antykoncepcji w których indeks Pearla jest większy niż 5 oznacza nieskuteczne metody zabezpieczenia przed zajściem w ciążę.

Na skuteczność antykoncepcji hormonalnej ma wpływ wiele czynników np. stosowanie innych leków, infekcja, czy regularność zażywania tabletek.

Indeks Pearla dla poszczególnych metod:

  • Prezerwatywy: 3-7. Na ich skuteczność ma również wpływ data ważności, a także sposób w którym prezerwatywa jest przechowywana. Ponadto musi być dobrany odpowiedni rozmiar, a także prezerwatywa musi zostać założona w odpowiednim momencie.
  • Tabletki antykoncepcyjne:

0,2 – 0,5 – jednofazowe

0,7 – dwufazowe

0,2 – 1,4 tabletki sekwencyjne

1 – 3  minipigułki

  • Plastry antykoncepcyjne: 0,9. Istotne jest, aby plaster był odpowiednio przyklejony.
  • Spirala antykoncepcyjna: 0,1-0,2. Skuteczność jest mniejsza jeżeli jest to spiralna niehormonalna.
  • Stosunek przerywany: 10-35.
  • Metoda kalendarzykowa: 25.

Wskaźnik Pearla jest stosowany obecnie, lecz WHO rekomenduje, aby skuteczność danej metody antykoncepcji była przedstawiana procentowo.

Dostępne rodzaje tabletek antykoncepcyjnych

Istnieje kilka rodzajów antykoncepcji hormonalnej, które różnią się od siebie wskazaniami, przeciwwskazaniami, a także działaniem.

Tabletki antykoncepcje są najczęściej stosowane i możemy wyróżnić jednoskładnikowe oraz dwuskładnikowe.

Tabletki dwuskładnikowe zawierają estrogeny oraz progestagen. Ich działanie polega na tym, że progestagen zapobiega owulacji, a także zagęszcza śluz, powodując, że staje się on nieprzepuszczalny dla plemników. Ponadto ma także wpływ na błonę śluzową macicy stwarzając nieprzyjazne dla zapłodnionej komórki jajowej.

Natomiast celem estrogenu jest wzmocnienie działania progestagenu oraz wpływa na regularność krwawienia.

Na skuteczność dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych ma wpływ kwestia pominiętej tabletki (treść w ulotce dokładnie opisuje zalecenia), a także biegunka i/lub wymioty. Ponadto należy pamiętać o tym, że stosowanie innych leków np. antybiotyków, przeciwpadaczkowych, czy przeciwgrzybicznych może również mieć wpływ na skuteczność.

Stosowanie tabletek dwuskładnikowych jest zależna od rodzaju tabletki. Niektóre stosuje się 21 dni, a następnie należy zrobić siedmiodniową przerwę. Inne zażywa się przez 28 dni, w tym 7 dni (zazwyczaj inny kolor tabletki), są to tabletki tzw. placebo lub może być sekwencja 24+4). W przerwach od stosowania lub w momencie zażywania tabletek placebo, występuje tzw. krwawienie z odstawienia. W niektórych sytuacjach lekarz zaleci tzw. terapię ciągłą, czyli  bez występowania krwawienia. Należy pamiętać, że stosując te tabletki może dojść do plamienia oraz krwawień.

Warto pamiętać, że tabletki antykoncepcyjne są również stosowanie nie tylko jako metoda antykoncepcji, lecz w ramach np. leczenia trądziku, torbieli jajnika, endometriozy, czy też celem uregulowania miesiączki.

Przeciwwskazania do stosowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych

Istnieje szereg przeciwwskazań, które uniemożliwiają stosowanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych. Należą do nich m.in.

  • ciąża
  • długotrwałe unieruchomienie
  • ciężkie choroby wątroby
  • rak piersi oraz nowotwory zależne od estrogenów
  • nadciśnienie tętnicze powyżej 160/100 mmHG
  • zwiększone ryzyko chorób zakrzepowo – zatorowych
  • palenie tytoniu
  • BMI powyżej 35

Badania kliniczne pokazały, że u kobiet stosujących dwuskładnikowe tabletki występuje zmniejszone ryzyko wystąpienia raka jajnika oraz raka błony śluzowej macicy, lecz jest zwiększone ryzyko wystąpienia raka piersi oraz szyjki macicy, dlatego istotne jest to, aby wykonywać profilaktyczne badania.

Zastosowanie jednoskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych

Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe zawierają tylko progestagen i często są określane tzw. mini tabletkami. Celem ich działania jest zagęszczenie śluzu szyjkowego, który niemożliwa przepuszczenie plemników, a także zahamowanie owulacji.

Istotne jest to, aby tabletki jednoskładnikowe stosować regularnie – o tej samej porze dnia. Opóźnienie zastosowania tabletki wynoszące powyżej trzech godzin, obniża skuteczność zabezpieczenia.

Tabletki  antykoncepcyjne jednoskładnikowe są rekomendowane kobietom karmiącym piersią, a także z nadciśnieniem tętniczym oraz można je stosować u kobiet u których jest zwiększone ryzyko chorób zakrzepowo – zatorowych. Przede wszystkim tą metodę antykoncepcji zaleca się kobietom, które nie mogą stosować estrogenów.

Antykoncepcje jednoskładnikową przyjmuje się bez przerw, zatem po zażyciu ostatniej tabletki, należy zastosować kolejną z nowego opakowania.

Tabletek jednoskładnikowych nie powinny stosować osoby, które mają m.in. choroby wątroby oraz krwawienie o nieustalonej przyczynie.

Należy pamiętać, że tabletki antykoncepcyjne nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, dlatego rekomendowane jest także stosowanie prezerwatyw.

Tabletki jednofazowe a dwufazowe - jaka jest różnica?

Oprócz antykoncepcji jednoskładnikowej oraz dwuskładnikowej można wyróżnić także tabletki jednofazowe, dwufazowe oraz trójfazowe. Różnica polega na tym, że tabletki różnią się składem oraz dawką. Tabletki jednofazowe zawierają taką samą ilość hormonów. Natomiast w tabletkach dwufazowych, jedne zwierają tylko progestagen, a drugi estrogen. W przypadku tabletek trójfazowych, zawartość progestagenu różni się w poszczególnych fazach, a tabletki z estrogenem zawierają taką samą ilość substancji.

Najistotniejsze jest to, że tabletki dwufazowe oraz trójfazowe należy stosować zgodnie z kolejnością. Zazwyczaj tabletki są różnego koloru, więc w opakowaniu można spojrzeć, kiedy powinna być zastosowana inna tabletka. Tego problemu nie ma w przypadku stosowania tabletek jednofazowych, których nie trzeba stosować zgodnie z kolejnością.  

E-recepta na tabletki antykoncepcyjne – jak uzyskać?

Tabletki antykoncepcyjne są wyłącznie na e-receptę, ponieważ lekarz powinien dobrać odpowiedni preparat, biorąc pod uwagę aktualny stan zdrowia, występujące choroby w przeszłości oraz powód stosowania antykoncepcji hormonalnej. E- receptę na pigułkę po można uzyskać także podczas zdalnej konsultacji lekarskiej w ramach recepty online. Natomiast należy pamiętać o tym, że wdrożenie terapii powinno być zrealizowane w ramach stacjonarnej konsultacji lekarskiej.

E-recepta na antykoncepcję hormonalną może być wystawiona przez lekarza każdej specjalizacji. Nie musi to być ginekolog. Ponadto lekarz nie musi posiadać specjalizacji. Należy pamiętać o tym, że medyk może powołać się na klauzulę sumienia i odmówić wystawienia recepty na tabletki antykoncepcyjne, a farmaceuta odmówić sprzedaży.

Jest wiele tabletek antykoncepcyjnych, które są dostępne w Polsce. 

Tabletki dzień po, czyli antykoncepcja awaryjna

Innym rodzajem antykoncepcji hormonalnej jest tzw. tabletka dzień po, czyli pigułka stosowana w ramach antykoncepcji awaryjnej. Jest to lek, który należy zażyć jak najszybciej po stosunku bez zabezpieczenia (np. zsunięta lub pęknięta prezerwatywa, pominięcie tabletki antykoncepcyjnej, brak zabezpieczenia). W Polsce są dostępne dwa preparaty: Ellone oraz Escapelle. Ich działanie jest podobne, lecz różnią się składem oraz czasem w którym należy zażyć tabletkę. Skuteczność pigułek dzień po zależy od dnia cyklu w którym została zastosowana. Celem  tabletek dzień po jest zahamowanie owulacji, a więc niedopuszczenie do wystąpienia zapłodnienia.

Tabletkę Ellaone należy zastosować do 120 godzin (5 dni) od momentu stosunku bez zabezpieczenia, a Escapelle do 72 godzin.

Ponadto należy pamiętać o tym, że tabletki dzień po nie są pigułkami poronnymi, zatem nie powodują poronienia jeżeli kobieta jest w ciąży. Dodatkowo antykoncepcje awaryjną należy stosować okazjonalnie, nie powinno się stosować kilka razy w danym cyklu.

Tabletka dzień po jest dostępna wyłącznie na e-receptę. Dawniej można było kupić pigułkę po bez recepty, lecz od kilku lat jest z przepisu lekarza. W niektórych krajach antykoncepcja awaryjna jest dostępna w wielu punktach sprzedaży, a nawet w automatach vendingowych.

Czym są plastry antykoncepcyjne?

Plastry antykoncepcyjne są również metodą antykoncepcji hormonalnej. Jest to tzw. transdermalny system, a więc lek uwalnia się przez skórę. W Polsce są dostępne plastry Evra, które zawierają etenyloestradiol oraz norelgestromin.

Plaster nakleja się raz w tygodniu przez 3 tygodnie, a następnie robi się przerwę (chyba, że lekarz zalecił inaczej).  Plaster należy przykleić w miejscu suchym oraz nieowłosionym. Można zaaplikować na ramieniu, brzuchu lub pośladku.  

Istotne jest to, aby plaster kontrolować codziennie, ponieważ odklejenie zmniejsza jego skuteczność. Z plastrem można się kąpać oraz uprawiać inną aktywność fizyczną. Trzeba uważać np. na plaży, ponieważ drobinki piasku mogą przykleić się do plastra. Ponadto po każdej kąpieli (prysznic, basen) należy skontrolować plaster, ponieważ mogło dojść do odklejenia.

Plastry antykoncepcyjne są wygodne dla kobiet, które nie chcą codziennie stosować tabletek, a jednak chcą pozostać przy antykoncepcji hormonalnej.

Należy pamiętać o tym, że mimo iż jest to plaster, to lek uwalniany ma również wpływ na organizm, mogąc powodować działania niepożądane, a także wchodzić z interakcje z innymi lekami.

Wkładka wewnątrzmaciczna – informacje

Wkładkę wewnątrzmaciczną aplikuje ginekolog i jest to długotrwała metoda antykoncepcji, ponieważ wkładka jest zakładana na kilka lat. Można wyróżnić kilka rodzajów wkładki domacicznej, które różnią się działaniem, lecz ich głównym celem jest niedopuszczenie do zapłodnienia komórki jajowej. Jest w kształcie litery T lub S oraz wykonana z plastiku. Wyróżnia się wkładki miedziane (niehormonalne) oraz hormonalne (zawierające progestagen). 

Zaleca się, aby wkładka domaciczna została założona podczas miesiączki, ponieważ kanał szyjki jest bardziej rozchylony.

Jednymi ze skutków ubocznych stosowania wkładki może być podwyższona temperatura ciała, bolesność podczas miesiączkowania oraz nieprawidłowe krwawienie, a także upławy.

Krążki dopochwowe – na czym polega działanie?

Krążek dopochwowy czyli tzw. ring lub pierścień antykoncepcyjny jest nowoczesną antykoncepcją. Dla niektórych kobiet jest wygodny w użyciu, ponieważ krążek wystarczy zaaplikować raz na trzy tygodnie. Pierścień jest o średnicy ok. 5 cm, a także bezbarwny oraz elastyczny, więc ułatwia aplikacje.

Działanie ringu dopochwowego polega na tym, że hormony są wydzielane bezpośrednio do pochwy i hamują występowanie owulacji.

Podczas zaaplikowanego krążka można współczuć, a także stosować np. tampony oraz inne leki dopochwowe. Natomiast jedną z wad na którą skarżą się kobiety jest dyskomfort spowodowany obecnością krążka dopochwowego. Ponadto niekiedy zdarza się, że ring może się wysunąć.

Jak działają zastrzyki antykoncepcyjne?

Obecnie w Polsce jest dostępny tylko jeden zastrzyk antykoncepcyjny. Jest to DepoProvera i zawiera medroksyprogesteron. Lek należy podać domięśniowo (pośladek, ramię). Dokładne zalecenia odnośnie stosowania zastrzyków antykoncepcyjnych powinien przekazać lekarz. Oczywiście występują przeciwwskazania do stosowania zastrzyków.

Antykoncepcja hormonalna – przeciwwskazania

Każdy rodzaj antykoncepcji hormonalnej posiada wskazania oraz przeciwwskazania do stosowania. Różnią się one od preparatu. Przykładowo tabletki jednoskładnikowe mają inne przeciwwskazania, niż dwuskładnikowe. Podobnie jest z pozostałymi rodzajami antykoncepcji. Lekarz ginekolog dobiera antykoncepcje, biorąc pod uwagę wiele czynników, dlatego antykoncepcja hormonalna jest bardzo indywidualną kwestią.

Podobnie jest z czasem działania antykoncepcji. Ginekolog powinien dokładnie poinstruować w którym dniu cyklu należy zastosować antykoncepcje po raz pierwszy. Zazwyczaj w ulotce również znajdują się istotne informacje dotyczące stosowania oraz środków ostrożności.

Antykoncepcja hormonalna – skutki uboczne

Wszystkie metody antykoncepcji hormonalnej mogą wywołać skutki uboczne. Mogą do nich należeć nudności, wymioty, ból głowy, migrena, przyrost masy, plamienie, wahania nastroju oraz szereg innych dolegliwości specyficznych dla danego medykamentu. Istotne jest to, aby o wszystkich występujących objawach poinformować lekarza, ponieważ często istnieje możliwość zmiany leku, a czasami dolegliwości ustępują po kilku miesiącach.

Antykoncepcja oraz palenie papierosów

Palenie papierosów podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej zwiększa ryzyko wystąpienia chorób zakrzepowo – zatorowych. Zwłaszcza u kobiet po 35 roku życia, dlatego istotne jest to, aby poinformować ginekologa o paleniu tytoniu, ponieważ będzie mógł dobrać odpowiednią metodę antykoncepcji.

W jakiej cenie są tabletki antykoncepcyjne?

Należy pamiętać, że leki antykoncepcyjne zazwyczaj nie są refundowane, dlatego e-recepta będzie wystawiona na pełną odpłatność przez pacjenta zatem cena tabletek antykoncepcyjnych będzie uzależniona od apteki. Warto o tym pamiętać, ponieważ różnica w cenie może wynieść nawet kilkanaście złotych. Mając e-receptę można skontaktować się z kilkoma aptekami celem porównania ceny tabletek antykoncepcyjnych. Czasami te pakowane w trzech blisterach są tańsze niż w blistrach pojedynczych. W sieci można sprawdzić w jakich opakowania występuje lek.

Oczywiści cena antykoncepcji hormonalnej jest uzależniona od rodzaju leków, zatem należy mieć na uwadze fakt, że wkładka domaciczna będzie znacznie droższa niż tabletki antykoncepcyjne, lecz wkładka jest aplikowana raz na kilka lat, a opakowanie tabletek wystarcza na niecały miesiąc.

Czy podczas stosowania tabletek antykoncepcyjnych można zajść w ciążę?

Podczas stosowania pigułek antykoncepcyjnych można zajść w ciąże, podobnie jak podczas korzystania z innych metod zabezpieczających przed niechcianą ciążą. Nie ma metody skutecznej w 100%, a wskaźnik Pearla informuje o skuteczności poszczególnych metoda.

Niektóre kobiety stosują dwie metody np. tabletki antykoncepcyjne oraz proszą partnera o zastosowanie prezerwatywy. Takie działanie nie tylko zwiększa skuteczność antykoncepcji, lecz także chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Kobiety, które nie lubią prezerwatyw mogą także skorzystać z żeli lub pianek, które mają działanie plemnikobójcze.

Istotne jest to, aby metoda antykoncepcji była odpowiednio dopasowana do potrzeb partnerów.

Podsumowanie

W Polsce jest kilka rodzajów antykoncepcji hormonalnej, które różnią się przeciwwskazaniami, wskazaniami oraz innymi czynnikami, które mogą wpływać na komfort podczas stosowania. Wybór jest indywidualny i powinien być poprzedzony wnikliwą rozmową z ginekologiem. Należy pamiętać o tym, że wszystkie hormonalne środki antykoncepcyjne są dostępne na e-receptę, a pierwsza z nich powinna być wystawiona podczas konsultacji stacjonarnej. Tabletki antykoncepcyjne można uzyskać w ramach recept online, lecz jeżeli są w ramach kontynuacji leczenia.

Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno– edukacyjne. Treści te i porady w nich zawarte nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu z lekarzem i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę. Strona Medspan nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystywanie porad z materiałów bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Prezentowane informacje o produktach leczniczych nie stanowią zapewnienia, że zostaną one Panu/Pani przepisane w naszym podmiocie leczniczym. Informacje o zakresie stosowania leku opracowano na podstawie charakterystyki produktu leczniczego, jednakże zakres zastosowania określonego produktu leczniczego może być w niektórych przypadkach szerszy albo węższy niż wynika to z charakterystyki produktu leczniczego. Prezentowane informacje nie stanowią reklamy produktu leczniczego w rozumieniu ustawy – Prawo farmaceutyczne. Omawiane produkty lecznicze nie należy rozpatrywać w odniesieniu do działalności leczniczej Medspan Centrum Medyczne, w szczególności Medspan Centrum Medyczne nie stosuje wskazanych produktów leczniczych w sposób preferencyjny lub w zakresie wykraczającym poza standardowe ich zastosowanie, zgodne z ich przeznaczeniem. Data opracowania: 23.08.2022